۱۴ اکتبر ۲۰۲۶- برای مدت‌ها، تفاوت‌های میان زنان و مردان عمدتاً با اندام‌های تولیدمثلی مرتبط دانسته می‌شد. با این حال، اندام‌هایی که ارتباطی با تولیدمثل ندارند، مانند پوست، نیز می‌توانند تحت تأثیر جنسیت قرار بگیرند. این پرسش که برای پیشگیری و درمان بهتر بیماری‌های التهابی و سرطان حیاتی است، مدت‌ها توسط بخشی از جامعه علمی نادیده گرفته شده بود.
یک مطالعۀ جدید که در مجله معتبر Natureمنتشر شده است، به رهبری پروفسور سدریک بلنپاین از موسسه تحقیقاتی WELو دانشگاه لیبره بروکسل، و با همکاری تیم پروفسور بنجامین سیمونز در دانشگاه کمبریج و سایر موسسات همکار انجام شده است.
پژوهشگران از یک تکنیک میکروسکوپی استفاده کردند که امکان فیلم‌برداری از سلول‌ها را از طریق پوست یک موش زنده فراهم می‌کرد. آن‌ها به این ترتیب توانستند سلول‌های بنیادی و سلول‌های مشتق از آن‌ها را به مدت پنج ماه دنبال کنند که یک دوره ردیابی بی‌سابقه است. آن‌ها با هدف درک نحوه بازسازی پوست، به تفاوت غیرمنتظره‌ای میان زنان و مردان دست یافتند و سپس نشان دادند که هورمون‌های جنسی مسئول این تفاوت هستند.
نحوه بازسازی پوست
لایه بیرونی پوست به طور مداوم در حال بازسازی است. در پایین‌ترین لایه، سلول‌های بنیادی قرار دارند که تکثیر می‌شوند. برخی از سلول‌های «دختر» آن‌ها به عنوان سلول‌های بنیادی باقی می‌مانند؛ برخی دیگر به سلول‌های تخصصی پوست تبدیل می‌شوند که عملکرد سد دفاعی پوست را تضمین می‌کنند و قادر به تقسیم نیستند (فرآیندی که تمایز نامیده می‌شود)، به سمت سطح حرکت کرده و در نهایت از پوست جدا می‌شوند.
نحوه سازماندهی این فرآیند دهه‌ها مورد بحث بوده است. تیم تحقیق با فیلم‌برداری از نواحی مشخصی از پوست به مدت پنج ماه، نشان داد که سلول‌های بنیادی مستقیماً به سلول‌های بالغ پوست تبدیل نمی‌شوند: آن‌ها ابتدا یک مرحله میانی را طی می‌کنند که در آن تنها می‌توانند به تعداد محدودی تقسیم شوند، و سپس به طور کامل تخصصی می‌شوند.
در زنان، سلول‌های بنیادی به شدت همگام هستند
حتی غافلگیرکننده‌تر اینکه، در زنان دو سلول «خواهر» که از تقسیم یک سلول واحد متولد شده‌اند، تمایل دارند تصمیمی مشابه و در زمانی یکسان بگیرند: اینکه دوباره تقسیم شوند یا تخصصی شوند. مانند دو قایق‌ران که ضرب‌آهنگ پارو زدن خود را هماهنگ می‌کنند، آن‌ها با هم حرکت می‌کنند. در مردان، هر سلول تا حد زیادی ریتم خاص خود را دنبال می‌کند.
دکتر دن انگل‌من، نویسنده اول مطالعه گفت: «ما در ابتدا قصد داشتیم بفهمیم پوست چگونه خود را بازسازی می‌کند و آیا سلسله‌مراتبی با سلول‌های بنیادی در رأس آن وجود دارد یا خیر. ما از کشف تفاوت‌های قوی در نحوه بازسازی پوست توسط سلول‌های بنیادی در زنان و مردان شگفت‌زده شدیم.»
هورمون‌های جنسی آهنگ حرکت را تنظیم می‌کنند
پژوهشگران برای درک منشأ این تفاوت، به سراغ هورمون‌های جنسی رفتند. اخته کردن موش‌های نر (که منبع اصلی هورمون مردانه یعنی تستوسترون را از بین می‌برد)، نشان داد که هورمون‌های جنسی مردانه سرعت تمایز سلول‌های پوستی و خروج آن‌ها از لایه بنیادی را کنترل می‌کنند: پس از اخته شدن، پوست موش های نر رفتاری شبیه به موش های ماده نشان داد، در حالی که درمان با دی‌هیدروتستوسترون (DHT) - شکل فعال تستوسترون - رفتار مردانه را باز‌گرداند.
در مقابل، برداشتن تخمدان‌ها در زنان، تکثیر سلول‌های بنیادی را کاهش داد که این اثر با درمان با استرادیول (هورمون زنانه) معکوس گردید و تقریباً هماهنگی میان سلول‌های خواهر را از بین برد.
به طور خلاصه، تستوسترون که در مردان فراوان‌تر است، نرخ بلوغ سلول‌های پوستی را کنترل می‌کند، در حالی که استروژن‌ها که در زنان بیشتر هستند، باعث تکثیر سلول‌های بنیادی و کمک به هماهنگی آن‌ها می‌شوند. در نهایت، در پوست انسان که در آزمایشگاه بازسازی شده بود نیز مشخص گردید که تستوسترون تمایز سلول‌های بنیادی را تسریع می‌کند، که نشان‌دهنده وجود این مکانیسم در انسان نیز هست.
بهبود سریع‌تر زخم در زنان
پژوهشگران همچنین مشاهده کردند که زخم روی پوست موش‌های ماده، به‌ویژه در روزهای اول، به طور قابل توجهی سریع‌تر بسته می‌شود. این شروع سریع تا حدودی با فعال شدن زودتر سلول‌های بنیادی توضیح داده می‌شود که آن‌ها به شکلی هماهنگ‌تر عمل می‌کنند. با نزدیک شدن به مرحله بسته شدن زخم، این اختلاف فاصله کمتر می‌شود.
چرا این موضوع اهمیت دارد؟
پزشکان و محققان مدت‌هاست که مشاهده کرده‌اند روند بهبود زخم، شدت برخی بیماری‌های التهابی و فراوانی برخی سرطان‌های پوستی میان مردان و زنان متفاوت است، بدون اینکه واقعاً دلیل آن را بدانند. این مطالعه با شناسایی مکانیسم‌های سلولی و هورمونیِ پشت این تفاوت‌ها، بخشی از این پرده را کنار زد.
در درازمدت، این یافته ها می‌تواند راه را برای درمان‌هایی هموار کند که جنسیت بیمار را در نظر می‌گیرند؛ برای مثال در موارد سوختگی، بهبودی پس از جراحی یا زخم‌های مزمن در افراد مبتلا به دیابت که میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار می‌دهد. همچنین می‌تواند استراتژی‌های جدیدی برای پیشگیری از سرطان‌های پوست الهام‌بخش باشد.
این نتایج همچنین به بحث‌های دیرینه میان متخصصان درباره نحوه بازسازی پوست روشنی می‌بخشد. پروفسور سدریک بلنپاین، گفت: «این مطالعه یک شاهکار تکنولوژیک است. تشخیص تفاوت در سلول‌های بنیادی پوست زنان و مردان بسیار جذاب و کاملاً غیرمنتظره بود. ما اکنون به بررسی تفاوت‌های جنسیتی در تشکیل و پیشرفت سرطان‌های پوست و مکانیسم‌های مولکولی مسئول آن‌ها خواهیم پرداخت.»
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20261014/Sex-hormones-dictate-how-skin-stem-cells-renew-themselves.aspx